Dijital Vergi Denetiminde Yeni Bir Dönem: MİHENK ve Transfer Fiyatlandırmasında Yapay Zekâ

Hazine ve Maliye Bakanlığı, vergi denetiminde dijitalleşme adımlarını her geçen gün daha ileri bir seviyeye taşıyor. Erta Denetim olarak daha önce yayımladığımız “Dijital Vergi Denetimlerinin Kıskacında Vergi Risk Kalkanlarının Önemi” başlıklı yazımızda, vergi idaresinin büyük veri ve yapay zekâ tabanlı analizlerle mükelleflerin işlemlerini nasıl değerlendirdiğini ele almıştık.

Bugün ise dijital vergi denetiminin daha ihtisaslaşmış bir aşamasıyla karşı karşıyayız: MİHENK.

Genel Risk Analizinden İhtisaslaşmış Denetime

Vergi idaresinin dijital denetim kapasitesi artık yalnızca beyanname, e-Fatura, e-Defter ve benzeri elektronik verilerin karşılaştırılmasıyla sınırlı değil.

KURGAN gibi sistemlerle sahte veya muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge kullanımı ve işlem bazlı risklerin tespitine yönelik önemli bir dijital denetim altyapısı oluşturulurken, MİHENK ile birlikte analiz daha farklı bir boyuta taşınıyor.

MİHENK; mal ve hizmet fiyatlarını, maliyet yapılarını ve oluşan kâr marjlarını geniş veri kümeleri içerisinde karşılaştırarak olağan dışı fiyatlama ve kârlılık yapılarını tespit etmeyi hedefliyor.

Bu yönüyle sistem, klasik veri eşleştirmesinden daha ileri bir analitik denetim yaklaşımını temsil ediyor.

Transfer Fiyatlandırmasında Yeni Denetim Boyutu

MİHENK'in en önemli kullanım alanlarından birinin transfer fiyatlandırması olması bekleniyor.

İlişkili şirketler, grup şirketleri, ortaklar ve diğer ilişkili kişiler arasında gerçekleştirilen mal veya hizmet işlemlerinde uygulanan fiyatların emsallere uygunluğu, transfer fiyatlandırmasının temel tartışma alanlarından biridir.

Yeni sistemle birlikte bu işlemlerin çok daha geniş veri kümeleri üzerinden karşılaştırılabilmesi mümkün hale geliyor.

Dolayısıyla ilişkili bir şirkete yapılan satışın fiyatı kendi içerisinde ticari olarak açıklanabilir görünse dahi, sistem tarafından oluşturulan emsal kümelerinden önemli ölçüde sapması halinde işlem potansiyel bir risk göstergesine dönüşebilir.

Fiyat Kadar Kârlılık da Önem Kazanıyor

MİHENK'in ortaya koyduğu yaklaşım açısından dikkat edilmesi gereken diğer bir konu ise denetimin yalnızca satış fiyatı üzerinden değerlendirilmemesidir.

Bir şirketin fiyatları piyasa koşullarına yakın görünmesine rağmen maliyet yapısı, brüt kâr oranı veya faaliyet kârlılığı benzer işletmelerden önemli ölçüde farklılaşabilir.

Bu durum özellikle grup şirketleri bulunan, ilişkili kişilerle yoğun işlem gerçekleştiren veya farklı bölgelerde faaliyet gösteren işletmeler açısından transfer fiyatlandırması politikalarının daha sistematik biçimde oluşturulmasını gerekli kılıyor.

Vergi Risk Yönetiminde Proaktif Yaklaşım

Erta Denetim olarak daha önce üzerinde durduğumuz “Vergi Risk Kalkanı” yaklaşımının önemi, bu yeni denetim araçlarıyla birlikte daha da artıyor.

Şirketlerin artık yalnızca faturaların mevzuata uygun düzenlenip düzenlenmediğini veya beyannamelerin doğru hazırlanıp hazırlanmadığını kontrol etmeleri yeterli olmayabilir.

Bu nedenle şirketlerin kendi işlemlerini vergi idaresinin bakış açısına benzer şekilde önceden analiz edebilmesi önem kazanıyor.

Özellikle ilişkili kişi işlemlerinin, fiyatlama politikalarının ve kârlılık seviyelerinin emsal analizleriyle desteklenmesi; olası bir vergi incelemesinden önce açıklanması güç alanların belirlenmesine yardımcı olabilir.

Şirketler MİHENK'e Nasıl Hazırlanmalı?

MİHENK ile birlikte transfer fiyatlandırması çalışmalarının yalnızca yıllık raporlama yükümlülüğü olarak görülmemesi gerekiyor.

Şirketlerin ilişkili kişi işlemlerini dönem içerisinde takip etmeleri, uyguladıkları fiyatlama yöntemlerini belgelendirmeleri ve önemli fiyat veya kârlılık sapmalarının ticari gerekçelerini ortaya koyabilecek bir dokümantasyon altyapısı oluşturmaları önem taşıyor.

Sonuç: Vergi Denetiminde Yeni Soru “İşlem Doğru mu?” ile Sınırlı Değil

MİHENK, vergi idaresinin dijital denetimde ulaştığı yeni aşamanın önemli göstergelerinden biridir.

Denetimin odağı giderek yalnızca “Fatura var mı?”, “Beyanname doğru mu?” veya “İşlem gerçekleşmiş mi?” sorularından uzaklaşarak daha ekonomik ve analitik sorulara yönelmektedir:

Bu nedenle önümüzdeki dönemde şirketlerin vergi risk yönetimini yalnızca mevzuata uyum perspektifiyle değil; veri analizi, emsal karşılaştırması, transfer fiyatlandırması ve proaktif vergi denetimi perspektifiyle birlikte ele almaları gerekecektir.

Erta Denetim olarak yaklaşımımız nettir: Vergi idaresinin dijital analiz kapasitesi geliştikçe, şirketlerin kendi vergi risklerini ölçme ve önceden tespit etme kapasitesinin de aynı ölçüde gelişmesi gerekir.